Báo động đỏ: Ong mật chết hàng loạt ở mức kỷ lục – Các nhà khoa học vừa chỉ mặt "thủ phạm"

NexFuture (10/11/2025): Nước Mỹ vừa trải qua đợt sụt giảm ong mật tồi tệ nhất trong lịch sử, với một số người nuôi ong mất tới 75% đàn. Thủ phạm chính vừa được xác định: một loài ve ký sinh đã tiến hóa để kháng lại loại thuốc trừ sâu hiệu quả cuối cùng, đẩy các đàn ong đến bờ vực sụp đổ và đe dọa an ninh lương thực toàn cầu.

Một cuộc khủng hoảng chưa từng có

Một tin tức đáng báo động đang gây rúng động ngành nông nghiệp và các nhà khoa học môi trường: ong mật đang biến mất với tốc độ chưa từng thấy.

Các báo cáo mới nhất từ Hoa Kỳ cho thấy một mùa đông đặc biệt thảm khốc, được mô tả là đợt sụt giảm tồi tệ nhất trong lịch sử được ghi nhận. Nhiều người nuôi ong, những người phụ thuộc vào đàn ong của mình để kiếm sống, đã chứng kiến sự sụp đổ thảm khốc, với một số khu vực báo cáo tỷ lệ mất đàn lên đến 75%.

Các tổ ong, vốn từng nhộn nhịp sự sống, nay trở nên im ắng một cách đáng sợ. Trong nhiều năm, các nhà khoa học đã cố gắng xác định nguyên nhân chính xác của "Hội chứng Rối loạn Sụp đổ Bầy đàn" (Colony Collapse Disorder). Giờ đây, họ tin rằng đã tìm ra thủ phạm chính.

Kẻ thù "bất khả chiến bại" mới: Ve Varroa kháng thuốc

Thủ phạm được xác định là ve Varroa (Varroa mites), một loài ký sinh trùng nhỏ bé nhưng cực kỳ nguy hiểm, từ lâu đã là kẻ thù số một của ong mật.

Nhưng điều khiến tình hình năm nay trở nên thảm khốc là một phát hiện đáng sợ: loài ve này đã tiến hóa để trở nên kháng lại Amitraz, loại thuốc trừ sâu (thuốc diệt ve) cuối cùng còn phát huy hiệu quả.

Trong nhiều năm, Amitraz là vũ khí quan trọng nhất trong kho vũ khí của người nuôi ong để kiểm soát Varroa. Giờ đây, vũ khí đó đã trở nên vô dụng.

Biến tổ ong thành "ổ dịch"

Ve Varroa không chỉ đơn giản là hút máu và làm suy yếu ong thợ. Mối đe dọa thực sự của chúng còn tồi tệ hơn nhiều: chúng hoạt động như một vật trung gian truyền bệnh, mang các loại virus chết người từ con ong này sang con ong khác.

Khi một con ve kháng thuốc xâm nhập vào tổ, nó nhanh chóng sinh sôi. Mỗi con ve mới không chỉ làm suy yếu đàn ong mà còn tiêm virus trực tiếp vào hệ thống tuần hoàn của ong.

• Một đàn ong khỏe mạnh có thể chống chọi với một lượng nhỏ virus.

• Một đàn ong bị ve Varroa xâm chiếm sẽ biến thành một "ổ dịch" thực sự.

Các nhà khoa học cho biết, gần như tất cả các đàn ong bị nhiễm bệnh đều mang ve Varroa, và đáng lo ngại hơn, gần như tất cả các con ve được kiểm tra đều cho thấy khả năng kháng Amitraz.

Cơn bão hoàn hảo: Khi mọi thứ đều chống lại loài ong

Trong khi ve Varroa kháng thuốc là nguyên nhân trực tiếp gây ra sự sụp đổ hàng loạt, các nhà khoa học cảnh báo rằng ong mật đang phải đối mặt với một "cơn bão hoàn hảo" từ nhiều yếu tố gây căng thẳng khác.

Những yếu tố này kết hợp lại, làm suy yếu hệ thống miễn dịch của ong, khiến chúng dễ bị ve và virus tấn công hơn:

1. Căng thẳng khí hậu: Các mùa đông ấm hơn bất thường hoặc mùa xuân đến sớm làm gián đoạn chu kỳ sống tự nhiên của ong. Hạn hán và các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt làm giảm nguồn hoa, khiến ong bị đói.

2. Tiếp xúc với thuốc trừ sâu khác: Ngoài thuốc diệt ve, ong còn phải tiếp xúc với vô số hóa chất nông nghiệp khác khi đi kiếm ăn, làm suy yếu khả năng tự vệ của chúng.

3. Nông nghiệp độc canh: Việc trồng các cánh đồng rộng lớn chỉ một loại cây (như ngô, đậu nành) tạo ra một "sa mạc thức ăn" cho ong. Chúng cần sự đa dạng của phấn hoa để có chế độ dinh dưỡng cân bằng.

4. Mất môi trường sống: Đô thị hóa và phát triển nông nghiệp đã xóa sổ các đồng cỏ hoa dại, vốn là nguồn thức ăn tự nhiên và nơi trú ẩn của ong.

Mức cược quá cao: Không có ong, không có thức ăn

Sự sụp đổ của các đàn ong mật không chỉ là một thảm kịch đối với người nuôi ong. Đây là một vấn đề an ninh lương thực nghiêm trọng.

Tại Bắc Mỹ, hơn 100 loại cây trồng thiết yếu phụ thuộc trực tiếp vào ong mật để thụ phấn. Danh sách này bao gồm hạnh nhân, táo, việt quất, dưa, anh đào và nhiều loại rau khác. Nếu không có ong, năng suất của các loại cây trồng này sẽ giảm mạnh, dẫn đến thiếu hụt thực phẩm và giá cả tăng vọt.

Một nhà nghiên cứu đã đưa ra lời cảnh báo rõ ràng:

"Nếu những người nuôi ong thất bại, chúng ta không có kế hoạch dự phòng nào cho các dịch vụ thụ phấn mà họ cung cấp."

Vấn đề không chỉ dừng lại ở ong mật. Sự sụp đổ của các đàn ong được quản lý cũng gây áp lực khủng khiếp lên các loài thụ phấn hoang dã (như ong vò vẽ, bướm), vốn cũng đang suy giảm do các mối đe dọa tương tự.

Đồng hồ đang điểm. Các nhà khoa học đang chạy đua với thời gian để phát triển các giải pháp mới, các phương pháp điều trị ve thay thế, và quan trọng hơn là suy nghĩ lại toàn bộ cách chúng ta canh tác và bảo vệ những côn trùng quan trọng bậc nhất hành tinh này.

(Nguồn: Dựa trên nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Science, 2025)

Thế Anh

 NexFuture.Net